Đây là chủ đề mà phần lớn người không nghĩ tới cho tới khi ở vào phía bên kia ống kính.
Thử tưởng tượng: bạn đang đi chợ ở quê mình, và một nhóm người lạ chĩa máy ảnh vào bạn, chụp, rồi đi. Không hỏi, không chào.
Cảm giác đó là điều nhiều người ở các điểm du lịch trải qua mỗi ngày.
| Nguyên tắc 1 | xin phép khi chụp cận người |
|---|---|
| Nguyên tắc 2 | tôn trọng lời từ chối |
| Nguyên tắc 3 | không chụp trẻ em mà không có sự đồng ý của người lớn |
| Nguyên tắc 4 | tuân thủ quy định ở nơi thờ tự và khu vực nhạy cảm |
Vì sao cần xin phép
Có hai lý do, và cả hai đều đủ mạnh.
Lý do đạo đức: con người không phải cảnh quan. Chụp cận một người mà không hỏi là lấy hình ảnh của họ mà không có sự tham gia của họ.
Sự bất cân xứng ở đây rất rõ: bạn mang ảnh đó về, đăng lên, và họ không biết ảnh mình ở đâu và được dùng làm gì.
Lý do pháp lý: nhiều nước có quy định về quyền hình ảnh cá nhân, và ở một số nơi việc chụp và đăng ảnh người khác mà không có sự đồng ý là vi phạm.
Quy định chặt hơn nữa với trẻ em, và ở một số nơi việc chụp ảnh trẻ em không quen biết có thể dẫn tới rắc rối nghiêm trọng — kể cả khi ý định của bạn hoàn toàn trong sáng.
Xin phép thế nào khi không nói được tiếng
Việc này đơn giản hơn nhiều người nghĩ và không cần ngôn ngữ:
- Bắt gặp ánh mắt trước, mỉm cười
- Giơ máy ảnh lên với vẻ hỏi ý, nhướng mày
- Chờ phản hồi — gật đầu, mỉm cười, hoặc quay đi
- Nếu họ đồng ý, chụp và cho họ xem ảnh — bước này thay đổi hoàn toàn tính chất của tương tác
- Cảm ơn
Bước bốn là bước quan trọng nhất và ít người làm: cho xem ảnh biến một hành động lấy đi thành một trao đổi. Nhiều người sẽ thích thú, và không hiếm khi nó dẫn tới một cuộc trò chuyện.
Và nếu họ từ chối: mỉm cười, gật đầu, đi tiếp. Không cố nài, không chụp lén sau đó.
Khi nào không cần xin phép
Nói cho cân bằng, không phải mọi bức ảnh đều cần xin phép:
- Cảnh rộng có người ở xa, không nhận diện được cá nhân
- Đám đông ở nơi công cộng khi không có ai là chủ thể chính
- Sự kiện công cộng mà việc chụp là bình thường
Ranh giới thô nhưng dùng được: nếu một người là chủ thể của bức ảnh và nhận diện được, hãy xin phép. Nếu họ chỉ là một phần của khung cảnh rộng thì thường không cần.
Nơi thờ tự và khu vực nhạy cảm
Ở các nơi này, quy định thường rõ ràng và cần tuân thủ nghiêm:
- Đọc biển báo — nhiều nơi cấm chụp hoàn toàn, hoặc cấm dùng đèn flash, hoặc cấm chân máy
- Không chụp người đang cầu nguyện — đây là khoảnh khắc riêng tư ngay cả ở nơi công cộng
- Trang phục và hành vi — nhiều nơi có yêu cầu về che vai, che chân, cởi giày
- Tang lễ và nghi lễ riêng — không chụp trừ khi được mời
Ngoài ra có những nơi mà việc chụp ảnh bị hạn chế vì lý do an ninh: công trình quân sự, sân bay ở một số nước, cửa khẩu, một số công trình hạ tầng.
Ở các nơi này, hậu quả có thể nghiêm trọng chứ không chỉ là bị nhắc nhở. Nếu thấy biển cấm hoặc thấy có lực lượng an ninh, đừng chụp.
Một loại ảnh đáng suy nghĩ lại
Có một thể loại rất phổ biến đáng được nói thẳng: ảnh chụp người nghèo, người vô gia cư, hoặc điều kiện sống khó khăn như một cảnh lạ.
Câu hỏi đáng đặt: bức ảnh này phục vụ ai?
Nếu nó phục vụ việc kể một câu chuyện có ích, với sự tham gia và đồng ý của người trong ảnh, thì đó là báo ảnh và nó có giá trị.
Nếu nó chỉ để cho thấy bạn đã tới một nơi khác lạ, thì người trong ảnh đang bị dùng làm phông nền cho câu chuyện của bạn.
Một cách tự kiểm tra đơn giản: bạn có thấy thoải mái nếu người trong ảnh nhìn thấy cách bạn chú thích bức ảnh đó không?
Vài lưu ý thực dụng
- Có nơi việc chụp có tính phí, và điều đó hợp lý nếu người ta biểu diễn hoặc phục trang cho khách chụp; hỏi trước để tránh tranh cãi sau
- Cẩn thận với việc đăng vị trí thời gian thực — nó cho biết bạn đang ở đâu và nhà bạn đang trống
- Đừng đăng ảnh có mặt người khác mà không hỏi, kể cả bạn đồng hành
- Sao lưu ảnh thường xuyên — mất điện thoại thì mất cả chuyến đi trong ảnh
- Đôi khi hãy cất máy đi — có những khoảnh khắc mà việc chụp làm bạn không thật sự có mặt ở đó
Điểm cuối là lời khuyên mà nhiều người đi nhiều đều đi tới: bức ảnh đẹp nhất của một chuyến đi thường không phải bức bạn chụp mà là điều bạn nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào cần xin phép chụp ảnh?
Khi một người là chủ thể của bức ảnh và nhận diện được. Nếu họ chỉ là một phần của khung cảnh rộng thì thường không cần.
Xin phép thế nào khi không nói được tiếng?
Bắt gặp ánh mắt, mỉm cười, giơ máy lên với vẻ hỏi ý, chờ phản hồi — và nếu họ đồng ý thì cho họ xem ảnh, bước này biến hành động lấy đi thành một trao đổi.
Chụp ảnh trẻ em có được không?
Không nên nếu không có sự đồng ý của người lớn đi cùng — nhiều nước có quy định chặt về việc này và hậu quả có thể nghiêm trọng dù ý định trong sáng.
Cách tự kiểm tra một bức ảnh có phù hợp không?
Hỏi xem bạn có thấy thoải mái nếu người trong ảnh nhìn thấy cách bạn chú thích bức ảnh đó không.
