Đây là chủ đề mà thiện chí dễ dẫn tới kết quả ngược, vì các hoạt động gây hại nhất thường được quảng cáo bằng ngôn ngữ bảo tồn.
Bài này đưa ra vài tiêu chí đơn giản để bạn tự đánh giá, thay vì dựa vào lời quảng cáo.
| Dấu hiệu xấu 1 | được chạm, ôm, cưỡi hoặc chụp ảnh cùng |
|---|---|
| Dấu hiệu xấu 2 | động vật biểu diễn theo lệnh |
| Dấu hiệu xấu 3 | nuôi con non liên tục quanh năm |
| Dấu hiệu tốt | khoảng cách, không tiếp xúc, có mục tiêu thả về |
Nguyên tắc gốc: hành vi tự nhiên
Có một câu hỏi duy nhất giải quyết phần lớn trường hợp:
Con vật này có đang làm điều nó sẽ làm trong tự nhiên không?
Động vật hoang dã không tự nguyện để người lạ chạm vào, không ôm người, không biểu diễn. Khi bạn thấy điều đó, có một trong hai lý do:
- Con vật đã bị huấn luyện bằng phương pháp gây sợ hãi hoặc gây đau
- Con vật bị dùng thuốc an thần, hoặc bị lấy đi khả năng tự vệ
Cả hai đều không nhìn thấy được từ bên ngoài trong một buổi tham quan. Đây là lý do phải đánh giá bằng nguyên tắc chứ không bằng cảm nhận tại chỗ — con vật trông có vẻ ổn không nói lên điều gì.
Bốn dấu hiệu đáng ngại
Một: cho phép tiếp xúc trực tiếp. Chạm, ôm, cho ăn bằng tay, chụp ảnh sát, cưỡi.
Cơ sở làm việc nghiêm túc hạn chế tối đa tiếp xúc giữa người và động vật hoang dã, vì tiếp xúc làm con vật quen người và mất khả năng quay lại tự nhiên.
Ngoài ra còn có rủi ro lây bệnh hai chiều giữa người và động vật.
Hai: động vật biểu diễn. Làm trò theo lệnh, di chuyển theo hiệu lệnh để phục vụ khách xem.
Ba: luôn có con non để khách chơi cùng. Đây là dấu hiệu rất đáng ngờ và cần giải thích vì sao.
Con non chỉ nhỏ trong một khoảng thời gian ngắn. Nếu một cơ sở luôn có con non quanh năm, nghĩa là chúng đang cho sinh sản liên tục để phục vụ nhu cầu chụp ảnh.
Câu hỏi tiếp theo là câu quan trọng: những con non đó đi đâu khi lớn? Ở nhiều trường hợp, câu trả lời không tốt đẹp.
Bốn: không trả lời được câu hỏi về nguồn gốc và tương lai của con vật. Cơ sở tử tế trả lời rõ ràng: con vật này từ đâu tới, vì sao không thả về được, và kế hoạch dài hạn là gì.
Dấu hiệu của nơi làm việc nghiêm túc
- Giữ khoảng cách — khách xem từ xa hoặc từ vị trí có che chắn
- Không tiếp xúc trực tiếp với các loài hoang dã
- Không gian đủ rộng và mô phỏng môi trường tự nhiên
- Có mục tiêu thả về tự nhiên với các cá thể có khả năng
- Minh bạch về nguồn gốc từng cá thể — thường là con bị thương, bị tịch thu từ buôn bán trái phép, hoặc mồ côi
- Giải thích rõ vì sao một cá thể không thả về được
- Có liên kết với cơ quan quản lý hoặc tổ chức bảo tồn được công nhận
- Giới hạn số khách và số lần tham quan mỗi ngày
Điểm cuối là dấu hiệu tốt rất đáng tin: một cơ sở đặt phúc lợi động vật lên trước sẽ giới hạn lượng khách, dù điều đó làm giảm doanh thu.
Vài trường hợp cụ thể đáng biết
Cưỡi động vật lớn. Hoạt động này đòi hỏi con vật phải được huấn luyện tới mức chấp nhận người ngồi lên, và quá trình đó ở nhiều nơi rất tàn nhẫn. Ngoài ra, cấu trúc lưng của một số loài không phù hợp để chở người.
Có những cơ sở cho phép quan sát và đi bộ cùng ở khoảng cách an toàn thay vì cưỡi. Đó là lựa chọn thay thế tốt và trải nghiệm thường thú vị hơn.
Chụp ảnh với thú lớn. Câu hỏi cần đặt: vì sao con vật này ngồi yên bên cạnh một người lạ?
Đi dạo cùng thú săn mồi lớn. Được quảng cáo là bảo tồn nhưng ở nhiều nơi các cá thể này không thể thả về và kết cục sau khi quá lớn để phục vụ khách thì thường không được công bố.
Bơi cùng động vật biển. Tuỳ hoạt động — quan sát ở khoảng cách trong môi trường tự nhiên thì khác hẳn với việc cho ăn để dụ chúng tới, vì việc cho ăn làm thay đổi hành vi kiếm ăn tự nhiên.
Năm câu hỏi để hỏi trước khi đặt
- Khách có được chạm vào động vật không?
- Các cá thể ở đây đến từ đâu?
- Có cá thể nào được thả về tự nhiên chưa?
- Cơ sở có cho sinh sản không, và con non đi đâu?
- Cơ sở liên kết với tổ chức bảo tồn nào?
Cách một nơi trả lời năm câu này nói cho bạn gần như mọi thứ. Nơi làm việc nghiêm túc trả lời cụ thể và tự hào; nơi có vấn đề trả lời vòng vo hoặc đổi chủ đề.
Và một điều tích cực
Đừng để bài này làm bạn tránh mọi hoạt động với thiên nhiên. Du lịch thiên nhiên làm đúng cách là một trong những nguồn lực bảo tồn quan trọng nhất.
Ở nhiều nơi, tiền từ khách du lịch là lý do kinh tế để giữ một vùng làm khu bảo tồn thay vì chuyển sang canh tác hoặc khai thác, và nó tạo việc làm cho cộng đồng địa phương.
Nói cách khác: việc bạn tiêu tiền ở đâu là một lá phiếu. Chọn đúng nơi thì đồng tiền của bạn đang làm việc tốt.
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi nào giải quyết được phần lớn trường hợp?
Con vật này có đang làm điều nó sẽ làm trong tự nhiên không. Động vật hoang dã không tự nguyện để người lạ chạm vào hay biểu diễn theo lệnh.
Vì sao luôn có con non lại là dấu hiệu xấu?
Vì con non chỉ nhỏ trong thời gian ngắn — luôn có con non quanh năm nghĩa là cơ sở đang cho sinh sản liên tục để phục vụ chụp ảnh, và câu hỏi là chúng đi đâu khi lớn.
Dấu hiệu tốt đáng tin nhất là gì?
Cơ sở giới hạn số khách mỗi ngày dù điều đó làm giảm doanh thu — đó là dấu hiệu họ đặt phúc lợi động vật lên trước.
Vậy có nên tránh mọi hoạt động thiên nhiên không?
Không. Du lịch thiên nhiên làm đúng cách là nguồn lực bảo tồn quan trọng — ở nhiều nơi nó chính là lý do kinh tế để giữ một vùng làm khu bảo tồn.
